Oddział Polskiej Akademii Nauk w Olsztynie i w Białymstoku z siedzibą w Olsztynie został powołany 11 grudnia 2014 r. na podstawie Uchwały nr 5/2014 Zgromadzenia Ogólnego PAN. Uchwała weszła w życie 22 stycznia 2015 r., po zatwierdzeniu przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Oddział PAN w Olsztynie i w Białymstoku skupia obecnie 17 członków Polskiej Akademii Nauk (7 członków rzeczywistych, 10 członków korespondentów) oraz 1 członka Akademii Młodych Uczonych.

Zgodnie ze Statutem, zadaniem Oddziału jest integrowanie życia naukowego i kulturalnego w województwach warmińsko-mazurskim i podlaskim, wspieranie badań naukowych o istotnym znaczeniu dla gospodarki i kultury narodowej oraz upowszechnianie ich wyników, współpraca z organami władzy i administracji państwowej, samorządowej, organizacjami społecznymi i środowiskiem naukowym, a także reprezentowanie tego środowiska przed centralnymi organami Polskiej Akademii Nauk. Ponadto Oddział będzie inicjował i prowadził współpracę z krajami wschodniej Europy.